Fryné ou Mnésareté
era unha hetaira, unha cortesana grega, ou dama de compaña, (o que
hoxe en día se coñece como ”scort-girl”), dunha beleza que
curaba o himpo. Praxíteles namorouse dela, e non só a converteu na
súa amante, senón na musa para, cecais, a súa obra máis coñecida:
A estatua da deusa da beleza, Afrodita. Por esta razón á pobre de
Fryné (que por outro lado era riquísima) caeulle unha boa:
acusárona de “impiedade”, algo parecido á blasfemia, entre
outras cousas por compararen a súa fermosura á da deusa, e foi
levada ante o Areópago. Da súa defensa encargouse o avogado
Hipérides, do mellorciño que había daquela en Atenas, pero foi
incapaz de convencer aos xuices co seu alegato. Impotente, recurriu a
aquel don que a propia Afrodita concedera a Fryné: a beleza. Tirou
da túnica que a cubría e a acusada ficou espida ante o tribunal. Non fixo falla nada máis: Friné non só se librou da condea, senón que foi
levada en triunfo ata o templo da deusa, como a encarnación viva da
súa beleza.
Isto é o que conta a
lenda da modelo que utilizou Praxíteles para esculpir unha estatua
de Afrodita espida. Lenda ou verdade, a historia ilustra ben a
sensibilidade dos antigos gregos cara a beleza do corpo humano. O
asunto da estatua tiña o seu atrevemento, pois daquela esculpir o corpo
espido dunha muller era unha novedade e unha ousadía. De
feito, os habitantes de Cos rexeitaron mercarlle a Praxíteles a
estatua, preferindo outra representación máis pudorosa e recatada,
e foron os habitantes de Cnido os que a elexiron para habitar no seu
templo. Desa maneira ligaron para sempre o nome da súa vila ao da
estatua: a Afrodita de Cnido.
A escultura representa a
Afrodita, que acaba de tomar un baño purificador no mar, nas festas
de Eleusis, a escusa para a nudez da deusa. Cunha man toma unha
toalla para secarse, que cae en pregues sobre unha hidria de auga,
mentres que, sorprendida por algunha mirada indiscreta, tenta cubrir
o seu sexo coa outra. Como noutras estatuas, Praxíteles privilexia
a visión frontal, pero amplía os puntos de vista interesantes
xirando a cabeza da deusa, que mira melancólicamente cara un lado. A
actitude intimista e despreocupada fuxe das representacións da
divinidade hieráticas, distantes e envaradas propias da arte antiga.
Estamos cara ó 360 a.n.e., no clasicismo serodio, e a elegancia e a
esveltez, a gracia e a anécdota reinan nas artes figurativas.
A estatua reúne moitas
das características do estilo de Praxíteles, o escultor da
feminidade e das formas sensuais: Sobre todo, o movemento contido,
manifestado no contraposto: ese xeito de erguer lixeiramente un pé,
mentres a tensión e o peso descansan na outra perna, e que obriga ao
corpo a describir unha elegante S, o que os historiadores denominan a
“curva praxiteliana”. Para darlle á estatua maior estabilidade,
Praxíteles usa da toalla e da hidria como apoio: uns obxectos con
apariencia feble e liviana, pero que, integrados na consistencia
pétrea da estatua, outorganlle unha amplia base para sustentarse,
sen que a impresión producida perda nada da súa lixeireza.
Praxíteles foi un mestre na representación das calidades: usaba das
superficies pulidas e sinuosas para concederlle ás figuras a
sensualidade da pel espida, e dos contrastes entre luces e sombras
para darlle ás superficies maior vivacidade.
A Afrodita de Cnido
foi enormemente admirada na antigüedade e influiu notablemente na
arte posterior. Representa todos os valores da estatuaria clásica:,
a harmonía, o equilibrio, a idealización do corpo humano como
paradigma da beleza... Pasa por ser a primeira representación grega
dunha muller espida, un tema que herdou o periodo helenístico posterior e sobre todo a
Escola de Atenas, coa súa famosa charis,
ou “graza” ática, ese xeito de representar figuras repousadas,
elegantes e sereas, pero asemade sensuais e cheas de vida. Da obra
orixinal de Praxíteles non nos restan máis que copias, a maioría
de época romana. As máis sonadas son a chamada Venus Colonna, no
Vaticano, a Venus Ludovisi, (Palazzo Altemps, Roma) ou a Afrodita
Braschi (Gliptoteca de Múnich).
